İzmir'de Bokaşi Kompostuna Yoğun İlgi

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay tarafından başlatılan bokaşi kompost uygulaması, şehirde organik atıkların evlerde dönüştürülmesini teşvik ediyor. Bu çevre dostu girişim, kısa sürede 4 bin 556 haneye ulaşarak İzmirlilerin yoğun ilgisini çekti. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, bu süreçte farklı ilçelerde toplam 128 eğitim düzenleyerek vatandaşları sürdürülebilir atık yönetimi sistemine aktif olarak dahil etti.

Dönüşüme Evde Başla Projesi Büyüyor

Dr. Cemil Tugay'ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonu çerçevesinde hayata geçirilen “Dönüşüme Evde Başla” projesi, bokaşi kompost uygulamasının kent genelinde yaygınlaşmasını sağlıyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü, toprak sağlığını korumak, organik atıkları kaynağında değerlendirmek ve sürdürülebilir tarımı desteklemek amacıyla bu projeyi yürütüyor. Son olarak Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nde düzenlenen etkinlikte, İyi Tarım İzmir uygulaması üzerinden başvuruda bulunan ve uygun görülen 105 vatandaşa daha bokaşi kompost seti teslim edildi. Proje başlangıcından bu yana toplamda 4 bin 556 adet bokaşi kompost seti dağıtıldı ve 2026 yılının ocak ayında başlayan bu girişimle İzmirlilere, evsel organik atıkların ayrıştırılması, bokaşi yöntemiyle ön kompost üretimi ve elde edilen ürünün toprak verimliliğine katkıları hakkında uygulamalı bilgiler verildi.

Organik Atıkların Toprağa Kazandırılması ve Katılım

Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, kendi ürettikleri kompostu kullanmak istemeyen vatandaşlardan kompost kovalarını teslim alarak yerine yenilerini veriyor. Toplanan ön kompostlar, Konak Kadifekale Mahalle Bostanı'nda toprağa kazandırılarak organik maddenin yeniden üretim döngüsüne dahil edilmesi sağlanıyor. Bokaşi uygulamasına katılmak isteyen İzmirliler, “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden başvuru yapabiliyor. Projeye katılan haneler, eğitim sonrası organik atıklarını bokaşi kovalarında biriktirip kompost aşamasını tamamlıyor. Kova dolduğunda yine uygulama üzerinden bildirim yaparak yeni kovalarını alabiliyorlar.

Bokaşi Kompostu Nedir ve Nasıl Kullanılır?

Japonca'da “fermente organik madde” anlamına gelen bokaşi kompostu, mutfak atıkları gibi organik maddelerin koku, sinek ve haşere oluşturmadan kapalı kovalar içinde fermente edilmesini sağlayan çevreci bir yöntemdir. Oksijenin sınırlı olduğu ortamda yararlı mikroorganizmalarla gerçekleşen bu fermantasyon, atıkların çürümeden değerlendirilmesini sağlar. Evde ve apartman yaşamına uygun olan bu sistem, günlük kullanımda pratiklik sunar. Elde edilen fermente ürün, toprağın yapısını iyileştiren ve besin değeri yüksek bir toprak düzenleyici olarak kullanılırken, fermantasyon sırasında oluşan bokaşi sıvısı da seyreltilerek doğal sıvı gübre olarak değerlendirilebilir.

İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin dağıttığı bokaşi setlerinin kullanım talimatları şunları içeriyor: Musluk, contalar içte-dışta olacak şekilde kovaya takılıp somunu sıkılır. Süzgeç yerleştirilip 3-4 cm mukavva veya baskısız karton eklenir. Beyaz kâğıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanılmamalıdır. Bir ölçek (50 ml) konsantre klorsuz suyla 1:10 seyreltilip karton-mukavva ıslatılır; ilerleyen aşamada oran 1:100 olabilir. Klorsuz su kullanılmalı, gerekirse şebeke suyu bir gece bekletilmelidir. Konsantre, kullanım sonrası ağzı kapalı şekilde buzdolabında saklanmalıdır. Atıklar küçük parçalara ayrılıp günde tek sefer eklenmeli, talaş serpilip sıvıyla ıslatılmalıdır. Mikro-aerobik ortam için ekleme tek seferde yapılmalıdır; sıvı buzdolabında 1 hafta saklanır. Atıklar ne kadar küçük parçalara ayrılırsa bokaşi alt suyu o kadar hızlı oluşur. Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıklar deliksiz aparatla iyice sıkıştırılmalı; bu fermantasyonu hızlandırır ve kokuyu önler. Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanılmalıdır. Talaş yoksa geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir. Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı; kapak sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek sefer yapılmalıdır. Kova, doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalıdır. Oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt su zamanında oluşur. Bokaşi alt suyu 15-20 gün içinde gün aşırı alınır, klorsuz suyla 1:100 seyreltilip bitkilere iki sulamada bir verilir. Rengi elma sirkesi gibi, kokusu turşu/sirke olmalıdır; kötü koku veya renk değişimi bozulma göstergesidir. Kova her gün kontrol edilmelidir; alt su buzdolabında saklanır ve bozulmuşsa kullanılmaz. Sette iki kova bulunur; ilk kova dolup fermantasyona girince ikinci kovayla devam edilir. Dolu kova en az iki hafta kapalı, karanlık ve güneş almayan yerde bekletilir; sıvı gübre bu sürede günlük alınır. Sıkıştırma kapağı kovalar arasında kullanılır; bu nedenle sette tek kapak bulunur. En az 15 gün fermente olmuş posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür. İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak kullanılabilir.