Kemeraltı'nın Miras Bekçileri Zamana Direniyor

Türkiye'nin önemli ticaret merkezlerinden biri olan Tarihi Kemeraltı Çarşısı, bıçakçılıktan sıcak demirciliğe, geleneksel müzik aleti yapımından el sanatlarına uzanan köklü zanaatlara ev sahipliği yapıyor. Bu ustalıklar, modern zamanın getirdiği değişimlere inatla direniyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin 22 yıldır kesintisiz olarak verdiği Tarihe Saygı Yerel Koruma Ödülleri, sadece tarihi yapıları değil, aynı zamanda bu yapılara hayat veren zanaatkârları ve somut olmayan kültürel mirası da destekleyerek, yüzyıllık mesleklerin geleceğe taşınmasına önemli bir katkı sağlıyor.

Kimi ustalar, çeliği işleyerek adeta ruh kattıkları bıçakları sanat eserine dönüştürürken, kimileri de dünya çapında tanınan müzik enstrümanları üretiyor. Bazıları ise demiri şekillendirerek tarihi filmlerde kullanılan savaş aletleri hazırlıyor. Onlar, Kemeraltı Çarşısı'nın geleneksel üretim kültürünü nesillerdir sürdüren son zanaatkârları. Geçmiş yıllarda bu ödüle layık görülen bıçak ustası Hasan Ergenay, def yapımcısı Sami Hosseini ve sıcak demircilik geleneğini üç kuşaktır devam ettiren Akdemir Ailesi, mesleklerinin bugününe ve geleceğine dair hem umutlarını hem de endişelerini paylaştılar. Ustalar, kaybolmaya yüz tutan bu mesleklerin sadece bir geçim kaynağı olmadığını; kentin kültürel kimliğini, hafızasını ve nesiller boyu aktarılan bilgi birikimini taşıyan canlı bir miras olduğunu vurguladılar. Bu mirasın korunmasının, gelecek kuşaklara bırakılacak en değerli emanetlerden biri olduğuna dikkat çektiler.

Kemeraltı'nın Kültürel Mirasını Tanıtıyor

İran kökenli sanatçı ve enstrüman yapımcısı Sami Hosseini, diş hekimliği eğitimini bırakarak kendini müziğe ve geleneksel çalgı yapımına adadı. Çocukluğunda komşusunun deri tamir tekniklerinden etkilenerek başlayan def tutkusu, bugün İzmir Kemeraltı'nda uluslararası projelere ve geleneksel ustalık ödüllerine uzanan ilham verici bir yolculuğa dönüştü. 1986 doğumlu Hosseini, 10 yaşında tanıştığı defi yaklaşık 30 yıldır çalıyor ve 26 yıldır eğitmenlik yapıyor. 2012'de diş hekimliği eğitimi için İzmir'e gelen Hosseini, Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Çalgı Yapımı Bölümü'nü keşfettikten sonra radikal bir karar alarak eğitimini değiştirdi. Konservatuvarda çalgı yapımı lisansını, Türk Sanat Müziği yüksek lisansını tamamlayan Hosseini, 2013'te Ahura Ritim Topluluğu'nu kurdu. Geleneksel üretim yöntemlerini modern tekniklerle birleştirerek kendi yapım usulünü geliştiren Hosseini, 2016'da Kemeraltı'nda Defxane atölyesini açtı ve def metodu ile tarihçesini kaleme aldığı ilk kitabını yayımladı. 2023'te ise Kemeraltı'nın çok kültürlü yapısından ilham alan Lévni Band'i kurarak hem geleneksel müziği hem de Kemeraltı'nın kültürel mirasını yurt içinde ve yurt dışında tanıtan çalışmalara imza attı.

Sami Hosseini, eşiyle birlikte Kemeraltı'nda yıllarca depo olarak kullanılan bir alanı konserlerin, atölyelerin ve eğitimlerin yapıldığı canlı bir kültür mekanına dönüştürdüklerini belirtti. Hosseini, “Akşam saatlerinde Kemeraltı sakinleşince yüzlerce insan buraya geliyor. Böylece çarşının sadece gündüz değil, akşam da yaşayan bir kültür merkezi olmasına katkı sunuyoruz. Ayrıca yedi yıldır doğa içinde Def ve Müzik Kampı düzenliyoruz. Erkan Oğur, Derya Türkan, Cenk Erdoğan gibi değerli isimlerle ortak projelere imza attık. Almanya, Hollanda, Amerika ve hatta Japonya’ya def gönderiyoruz. Avrupa’daki sanat kurumlarıyla ortak projelerimiz sayesinde yabancı müzisyenlerin İzmir ve Kemeraltı kültürünü tanımalarına vesile oluyoruz” dedi. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından verilen ödülün kendileri için önemli bir motivasyon kaynağı olduğunu ifade eden Hosseini, “Yerel bir yönetimin yaptığımız işi fark edip bizi onurlandırması çok değerli. Belki bu sayede bir genç enstrüman yapımına ilgi duyar ve bu mesleği sürdürmeye karar verir. Eski ustalarla yeni kuşakları buluşturabilmek çok önemli. Yerel yönetimlerin bu alandaki desteklerinin artması ve ortak projelerin çoğalması Kemeraltı’nın geleceği açısından büyük önem taşıyor” diye ekledi.

Mesleğin Değerini Hissettiren Ödül

1950'de Denizli’nin Yatağan beldesinde doğan ve çocuk yaşta babasının yanında bıçakçılığı öğrenen Hasan Ergenay, uzun yıllardır Kemeraltı’nda geleneksel yöntemlerle üretim yapıyor. Çarşıda el işçiliğiyle bıçak üretimine devam eden son ustalardan biri olduğunu belirten Ergenay, mesleğin geleceğine dair endişelerini dile getirdi. Hasan Ergenay, “Şu anda Kemeraltı’nda bu işi geleneksel yöntemlerle yapan neredeyse kimse kalmadı. Çocuklarıma ve torunlarıma öğrettim ancak yeni nesil bu mesleğe yönelmiyor. Günümüzde üretimin büyük bölümü fabrikasyon ve lazer teknolojisiyle yapılıyor. Oysa boynuz saplı, tamamen el işçiliğiyle üretilen bir bıçak emek ister; bunun makinede karşılığı yok” şeklinde konuştu. Dünyada geleneksel zanaatların devlet politikalarıyla desteklendiğini ifade eden Ergenay, Japonya örneğini vererek şunları söyledi: “Japonya’da ileri yaştaki kılıç ustalarına büyük değer veriliyor, yarışmalar düzenleniyor ve bu ustalar destekleniyor. Bizde ise çırak yetişmiyor. Sanatı kaybetmek, benim gözümde vatanı kaybetmek gibidir. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin verdiği Tarihe Saygı Ödülü bizim için bu yüzden çok kıymetli. Bu ödül yalnızca bizi onurlandırmıyor, aynı zamanda mesleğimizin hâlâ değer gördüğünü hissettiriyor. Her sabah dükkânımı açıp üretmeye devam etmemin en büyük nedeni de bu.”

Kemeraltı'nda çocukluklarından beri aynı sokakta üretim yapan Ali ve Ömer Akdemir kardeşler ise ailelerinden devraldıkları sıcak demircilik geleneğini yaşatıyor. Bir zamanlar aynı sokakta çok sayıda demirci dükkânının bulunduğu günleri anımsayan Akdemir kardeşler, mesleklerinin ayakta kalması için mücadele ediyor. Bu tür ödüllerin, ustaların motivasyonunu artırarak geleneksel zanaatların sürdürülebilirliğine katkıda bulunduğunu belirtiyorlar.