Böcek İlaçlamasında Komşu Tehlikesi!

Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, evlerde ve apartmanlarda gerçekleştirilen böcek ilaçlama işlemlerinin güvenli bir şekilde yapılabilmesi için kritik noktaları açıkladı. Özay, her böcek ilacının aynı derecede risk taşımadığını vurgulayarak, bir ürünün tehlike potansiyelini değerlendirmek için sadece “böcek ilacı” ifadesinin yeterli olmadığını belirtti.

İlaçlama Riski Neye Göre Değişir?

Doç. Dr. Müge Ensari Özay’a göre, biyosidal uygulamalardaki sağlık riskleri, kullanılan aktif maddenin zehirlilik derecesi, formülasyonu, dozu, uygulama yöntemi, ortamın hacmi ve havalandırma şartları gibi faktörlere bağlı olarak önemli ölçüde farklılık gösterir. Jel ve yem bazlı uygulamaların genellikle daha düşük risk taşıdığını ifade eden Özay, püskürtme, sisleme veya aerosol gibi yöntemlerde solunum yoluyla maruziyetin ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirtti. Özellikle organofosfat ve karbamatlar gibi asetilkolinesteraz inhibitörlerinin akut nörotoksisite açısından yüksek risk taşıdığını, piretroitlerde ise akut toksisitenin insanlarda genellikle daha düşük olmasına rağmen yüksek doz veya yoğun temas durumunda zehirlenme görülebileceğini ekledi.

En büyük risk grubunun fumigant adı verilen gazla mücadele ürünleri olduğunu kaydeden Doç. Dr. Özay, alüminyum fosfit gibi maddelerin nemle temas ettiğinde çok toksik fosfin gazı oluşturarak kapalı alanlarda kısa sürede yaşamı tehdit eden maruziyetlere neden olabileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle, ürünün aktif maddesi, formülasyonu, kullanım amacı ve ruhsatlı etikette belirtilen uygulama koşullarının mutlaka bilinmesi gerektiğini vurguladı. Türkiye'de halk sağlığı alanında biyosidal ürünlerle zararlı kontrolü yapan kişi veya kurumların Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi'ne sahip olması ve uygulamaların eğitimli personel tarafından yapılması gerektiğini de ekledi.

Komşu Daireler de Risk Altında

Doç. Dr. Müge Ensari Özay, ilaçlama yapılan daire dışındaki kişilerin de bazı uygulamalarda kimyasal maddelere maruz kalabileceğini belirterek, özellikle apartmanlarda bu riskin göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi. Aerosol, sisleme veya gaz oluşturan ürünlerde, havanın apartman içindeki hareketleri; ortak havalandırma ve klima kanalları, tesisat ve elektrik şaftları, asansör ve merdiven boşlukları, kapı altları ve duvarlardaki açıklıklar üzerinden komşu dairelere yayılımın mümkün olduğunu açıkladı. Yayılımın, ürünün fiziksel özellikleri, partikül veya gaz boyutu, uygulama basıncı, bina içindeki basınç farkları ve havalandırma sisteminin çalışma şekline göre değiştiğini ifade etti.

Özellikle fumigantlarda tehlikenin daha yüksek olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, gazların hava akımları ve bağlantılı boşluklar aracılığıyla beklenmedik noktalara ulaşabileceğini dile getirdi. Bu yüzden, sadece “ilaçlanan dairenin kapısını kapatmanın” yeterli bir izolasyon yöntemi olmadığını vurguladı. Kapsamlı ilaçlamalarda komşu daireler, ortak alanlar ve havalandırma sistemlerinin de risk değerlendirmesine dahil edilmesi, ilaçlanan alanın izole edilmesi ve uygulama sonrası güvenli yeniden giriş koşullarının sağlanması gerektiğini ifade etti. Gazla mücadele uygulamalarında ise sadece belirli bir süre beklemenin yeterli olmayabileceğini, ürünün ruhsatlı kullanım talimatları ve ortam ölçümlerinin esas alınması gerektiğini hatırlattı.

Bilgilendirme ve Güvenlik Önlemleri

Kapsamlı apartman ilaçlamalarında bina sakinlerinin önceden bilgilendirilmesinin temel bir güvenlik önlemi olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, özellikle püskürtme, ULV, sisleme veya gaz oluşturan uygulamalarda bu ön bilgilendirmenin risk iletişimi ve önleme açısından hayati olduğunu söyledi. Uygulama öncesinde kullanılacak ürünün adı ve aktif maddesi, uygulama yöntemi, etkilenecek alanlar, binanın ne kadar süreyle boşaltılacağı, havalandırma ve yeniden giriş koşullarının belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Uygulama sırasında işlem yapılan alanın erişime kapatılması, gerekirse ortak havalandırma sistemlerinin izole edilmesi ve çalışanların gerekli kişisel koruyucu donanımı kullanması gerektiğini ekledi.

“Her ilaçlamadan sonra iki saat havalandırın” yaklaşımının doğru olmadığını belirten Doç. Dr. Özay, önemli olanın genel bir süre belirlemek yerine, kullanılan ürünün ruhsatlı etiketi ve güvenlik bilgi formundaki spesifik koşulları uygulamak olduğunu ifade etti.

Vatandaşlar Neleri Talep Etmeli?

Vatandaşların ilaçlama yaptırmadan önce firmanın yetkisini sorgulaması gerektiğine işaret eden Doç. Dr. Müge Ensari Özay, firmanın Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi'nin İl Sağlık Müdürlüğü üzerinden doğrulanabileceğini belirtti. Uygulamayı yapacak kişinin de gerekli uygulayıcı sertifikasına sahip olması gerektiğini kaydeden Özay, vatandaşların uygulama öncesinde ürünün ticari adını, aktif maddesini ve konsantrasyonunu, Bakanlık ruhsat veya tescil bilgisini, onaylı etiketini, Güvenlik Bilgi Formunu, kullanılacak uygulama yöntemini, uygulanacak miktarı ve yeniden giriş süresini yazılı olarak talep etmesi gerektiğini söyledi. Firmaların “gizli formül”, “çok güçlü ilaç” veya “ruhsata gerek yok” gibi gerekçelerle ürün bilgisini vermemesinin önemli bir güvenlik uyarısı olduğunu belirten Doç. Dr. Özay, profesyonel uygulamada ürünün ne olduğunun, nerede ve hangi dozda kullanıldığının ve uygulamayı kimin yaptığının izlenebilir olması gerektiğini sözlerine ekledi.